آمیبیازیس

اسهال خونی یا آمیبیازیس یا دیسانتری آمیبی و یا هپاتیت آمیبی بیماری است که در اثر ورود انگل تک یاخته ای به نام انتاموبا هیستولیتیکا به بدن انسان بوجود می آید .

انتاموبا هیستولیتیکا یک امیب می باشد که در مدفوع به اشکال تروفوزوئیت ، پره کیست و کیست یافت می شود .

جایگاه امیب در بدن:

جایگاه تروفوزوئیت انتاموبا هیستولیتیکا دیواره و لومن روده بزرگ بخصوص در نواحی سکوم و رکتوسیگموئید می باشد. از طریق تقسیم دوتایی تکثیر می یابد و تولیدمثل بطریق تشکیل کیست نیز انجام می شود. تشکیل کیست برای انتقال ضروری است چون فقط کیست بالغ عفونت زا می باشد .

آمیب مواد غذایی را از بافتهایی که با آنزیم های خود حل می کند بدست می آورد و گلبولهای قرمز و اجزای سلولی بافتها را از طریق احاطه کردن آنها با پاهای کاذب می خورد .

چرخه زندگی آمیب:

چرخه زندگی آمیب نسبتا ساده است . کیست عفونی مقاوم که در لومن روده بزرگ تشکیل شده است از طریق مدفوع دفع شده و بلافاصله قدرت عفونت زایی دارد . در اسهال خونی حاد کیست یا دفع نمی شود و یا به تعداد کم دفع می شود . اما این تعداد در عفونت های مزمن و افراد ناقل بیشتر است . انسان میزبان اصلی عفونت می باشد . پس از خوردن فقط کیست بالغ که نسبت به شیره اسیدی معده مقاوم است کیست به قسمت تحتانی روده کوچک می رسد . در آنجا تحت تاثیر شیره گوارشی خنثی یا قلیایی و همچنین فعالیت آمیب ، جدار کیست تخریب شده و یک آمیب متاکیست آزاد می کند که در نهایت به هشت تروفوزوئیت تقسیم می شود . آمیبهای نابالغ به سمت پایین بطرف روده بزرگ حرکت می کنند . توقف غذا در روده باعث می شود آمیبها بتوانند محلی را در سکوم برای ایجاد عفونت برگزینند اما می توانند به نواحی سیگموئید و رکتوم و یا حتی خارج از بدن برسند .

منبع اصلی عفونی بیماران مزمن یا ناقلهایی بدون علامت که کیست دفع می کنند می باشد . بیمارانیکه بطور حاد بدحال شده اند مهم نیستند چون آنها تروفوزوئیتهای غیرعفونی را دفع کرده و میزبانهای ناقل نقش مهمی را ایفا می کنند . کیست از طریق آب و سبزیجات آلوده به مدفوع عفونی ، غذای آلوده شده با حشرات یا اشپزهای آلوده و یا از طریق انتقال مستقیم از حاملهای کیست به انسان می رسد . شواهد زیادی وجود دارد که نشان میدهد که اب یکی از روشهای انتقال می باشد . چاهها و چشمه های مناطق روستایی کوچک اغلب در معرض آلودگی با فاضلابهای موضعی قرار دارند و ممکن است باعث پراکندگی عفونت شوند . آلوده بودن غذا بهترین توجیه توزیع وسیع عفونت آمیبی است . سبزیجات و میوه ها ممکن است با خاک یا آب آلوده و غذاها و ظروف یا حشرات و افرادیکه دست اندرکار تهیه غذا هستند الوده شده باشد . کیست های زنده از محتویات استفراغ ، مدفوع و بدن حشرات جدا شده است. موضوع مهم میزان رعایت اصول بهداشتی در تهیه غذا می باشد . احتمال ابتلا به عفونت امیبی زمانیکه از فردی در یک دکه نامرتب بدون توالت و امکانات شستن واقع در کنار یک خیابان شلوغ تهیه می کنید بسیار بیشتر از زمانی است که از یک رستوران معروف تهیه می نمایید .

آسیب شناسی:

ضایعات ایجاد شده توسط انتاموبا هیستولیتیکا در ابتدا روده ای و ضایعات ثانویه ان خارج روده ای می باشد . شایعترین محل اولیه سکوم و رکتوسیگموئید و جاهایی که جریان روده اهسته تر است می باشند . با پیشرفت عفونت دیگر مناطق روده بزرگ نیز مورد حمله قرار میگیرند . تهاجم خارج روده ای ممکن است در بیمارانیکه اسهال خونی بالینی یا سیستمیک دارند یا در افرادیکه عفونت خفیف یا نهفته دارند ایجاد شود . همانطور که انتظار می رود کبد شایعترین محلی است که درگیر می شود اما تقریبا هر ارگانی از بدن می تواند درگیر شود .

عوارض آمیبیاز روده ای عبارتند از : اپاندیسیت ، سوراخ شدن روده ، خونریزی ، تنگی ، گرانولوم و پولیپوز کاذب.

در اپاندیسیت آمیبی انجام جراحی بدون درمان ضد آمیبی ممنوع است . سوراخ شدن روده بیش از همه در سکوم اتفاق می افتد و خوردگی عروق خونی بزرگ می تواند باعث خونریزی شدید شود . گرانولوم آمیبی ، ضخیم شدن سفت ، دردناک ، متحرک و ندولار و التهابی جدار روده در اطراف زخم است که بیشتر در سکوم یا سیگموئید و در درصد کمی از عفونتها اتفاق می افتد .

در آمیبیاز سیستمیک کبد عمدتا مورد تهاجم قرار می گیرد و ارگانهای دیگر کمتر درگیر می شود . انتشار از کانون اولیه عمدتا از طریق خون صورت میگیرد. سندرمی که به نام هپاتیت منتشر آمیبی شناخته می شود با کبد بزرگ دردناک مشخص شده و زمانی مرحله مقدماتی تشکیل آبسه در نظر گرفته می شد که امروزه نشان داده شده که فقط بیانگر تهاجم آمیبی نیست بلکه نشاندهنده یک واکنش غیراختصاصی نسبت به باکتری ، نسوج مرده و مواد سمی حاصل از زخم شدن روده است . آبسه های کبدی ممکن است منفرد یا متعدد باشند و می توانند از آمیبیاز روده ای بالینی یا تحت بالینی ناشی شوند .

آمیب در مدفوع حدود 3/1 بیماران مبتلا به آمیبیاز کبدی دیده می شود . حدودا 85٪ آبسه ها محدود به لوب راست کبد است بنابرین باعث برآمدگی دیافراگم بطرف بالا میشود. مبتلایان عمدتا مرد هستند .

آمیبیاز ریوی هرچند غیرشایع است ولی از نظر شیوع در مقام دوم بعد از آبسه کبدی قرار دارد . آبسه مغزی یک عارضه نادر است و معمولا با امیبیاز ریوی یا کبدی همراه است .

ضایعات دستگاه تناسلی می تواند روی دهد که در مردان هم جنسباز بیشتر دیده میشود .

علایم بیماری:

بیماری به شکل اسهال خونی واضح در تعداد کمی از بیمارن اتفاق می افتد . تهاجم باکتریال ثانویه ممکن است مسئول درصد زیادی از علایم باشد . عفونتهای تحت بالینی مزمن ممکن است برای سالها بدون تشدید شدن باقی بماند و گاهی اوقات بصورت کولون تحریک پذیر یا کولیت متعاقب دیسانتری خود را نشان دهد . عفونتهای بدون علامت خصوصا در نواحی معتدل شایعترین حالت است. این افراد که ناقل سالم هستند ممکن است در اثر تکثیر تروفوزوئیت در لومن روده بزرگ روزانه میلیونها کیست دفع کنند . احساس ناراحتی مبهم در شکم ، ضعف و نوراسنتی که برخی از بیماران اضهار می کنند ممکن است به عفونت مربوط باشد. مرحله بعدی عفونت با سندرمی که غیراختصاصی است خود را نشان میدهد . این بیمارن بی حالی متوسط اما مشخص دارند . یوبوست ممکن است بصورت متناوب با اسهال همراه باشد . درد شکم قولنجی با یا بدون درد موضعی در شکم وجود دارد و بیانگر تهاجم مخاطی انگل است.

دوره کمون آمیبیاز روده ای از 1 تا 14 روز است . اسهال خونی شدید با دفع مدفوع به مقدار کم و دفعات زیاد حاوی خون و موکوس و قطعات مخاطی بهمراه درد حاد شکمی و تب 39-38 درجه وجود دارد . در این حالت تروفوزوئیت انگل در مدفوع یافت می شود .

آمیبیاز مزمن با حملات مکرر اسهال خونی با دوره های خفیف تا متوسط اختلالت گوارشی و یبوست مشخص می شود . درد محدود شکمی وجود داشته و کبد ممکن است بزرگ باشد .

آمیبیازیس کبدی که شامل هپاتیت آمیبی و ابسه کبدی است شایعترین و خطرناکترین عارضه آمیبیاز روده ای است . در برخی از بیماران زردی دیه می شود و بالا رفتن و بی حرکتی نسبی دیافراگم راست و درد شدید که به شانه راست انتشار پیدا می کند اغلب وجود دارد . آبسه ممکن است از طریق دیافراگم به ریه گسترش پیدا کند یا از طریق جدار شکم پاره شود .

تشخیص :

تشخیص نهایی این بیماری مهلک بر مبنای مشخص کردن انگل در مدفوع یا بافت و مطالعات سرولوژیک است .

در عفونت های بشکل اسهال شدید که با تب و لاغری همراه است بیمار باید در بستر بماند و غذای پر پروتئین و پر ویتامین بهمراه مایعات به مقدار کافی دریافت نماید .

پیشگیری:

روشهای بهداشتی دفع فاضلاب باید بکار برود. رعایت بهداشت محیط برای جلوگیری از الودگی غذا ضروری است . توالتها باید سرپوشیده باشند . مدفوعی که به عنوان کود به کار می رود باید به اندازه کافی ذخیره شده باشد . اب مصرفی باید تصفیه شده باشد و از الودگی محافظت شود . چون کلرینه کردن بطور کامل موثر نیست . جوشاندن آب یک روش سالم و موثر برای تهیه اب اشامیدنی سالم با مزه خوب می باشد . یخ باید از اب جوشیده تهیه شود . حشرات باید بوسیله حشره کشها مهار شوند . غذاها باید سرپوشیده باشند و از آلودگی آنها با خاک باید جلوگیری کرد . سبزیجات مناطقی که از مدفوع بعنوان کود استفاده می شود باید به دقت در آبی که ید دارد شسته شده و یا بمدت حداقل 30 ثانیه در حرارت 80 درجه حرارت داده شوند . مردم باید از روشهای جلوگیری از عفونت آگاه شوند .

نوشته شده توسط ندا - نگین در تاریخ دوشنبه هفدهم فروردین 1388 و ساعت 8:44 |